مشکلات مربوط به درس حرفه و فن

دوشنبه 14 اسفند 1391 12:45 ب.ظ

نویسنده : علی اصغر مردانی

مشكلات مربوط به درس حرفه و فن در این مقاله به 10 مورد تفكیك شده و در نهایت راه حل‌هایی پیشنهاد شده است .

 

1- عدم علاقه دانش آموزان به بعضی از واحدهای درسی

كتاب حرفه و فن تشكیل شده است از 8 واحد درسی كه در هر واحد به رشته ای پرداخته می‌شود. دانش آموزان به تمام واحدها علاقه یكسانی نشان نمی‌دهند، البته این امر بدیهی است و نشان دهنده علاقه ها و استعدادها و تفاوتهای فردی دانش آموزان است.

یادگیری كلیه واحدهای درسی برای دانش‌آموزان اجباری است ، اما دانش‌آموز به برخی از واحدهای درسی علاقه ای نشان نداده و در آن واحد عملكرد بسیار ضعیفی دارد كه گاهی تلاش معلم با بكارگیری روشهای مختلف تدریس كارگر نمی افتد و دانش آموز در آن واحد همچنان با مشكلاتی روبرو است .

بطور مثال واحد برق یك واحد پركار با مطالب گسترده است ، با توجه به دیدگاهی كه در گذشته در مورد تفكیك كارها به دخترانه و پسرانه وجود داشت، دانش‌آموزان دختر به این واحد علاقه كمتری نشان می دهند و به گونه ای به قول خود می‌خواهند هرچه زودتر از دست این واحد خلاص شوند. در گروهها عده ای كنار كشیده و یا به اجبار معلم تن به كار می دهند و بستن قطعات و مدار توسط افراد خاصی در گروه با علاقه انجام می‌گیرد. البته شاید با صرف وقت بیشتری بتوان علاقه را در دانش آموز به وجود آورد ولی كثرت مطالب و وقت كم این اجازه را به معلم نمی دهد.

 

2- مشكلات مربوط به تحقیق ها و مصاحبه ها

همه می‌دانیم كه تحقیق و پژوهش و مصاحبه در یادگیری عمیق و مشاركت در یادگیری دانش‌آموزان تأثیر خیلی زیادی دارد و اگر به شكل صحیح هدایت شود دانش‌آموز را در امر یادگیری پرتلاش و فعال و علاقه مند می‌سازد . در كتب حرفه و فن محتوای كتاب با وجود انجام درست تحقیق ها و مصاحبه ها تكمیل می شود. این فعالیت ها باید توسط دانش آموز به صورت فردی یا در گروهها انجام گیرد. اما انجام این فعالیت ها چگونه است ؟ آیا همه دانش آموزان توانایی انجام صحیح این فعالیت ها را دارند ؟ آیا منابع مورد نیاز برای انجام این فعالیت ها در تمام شهرها و روستاها در اختیار دانش آموزان قرار دارد؟

منابعی مثل كتابخانه ، مدارس فنی وحرفه ای و كاردانش و یا افراد شاغل در رشته های مختلف مرتبط با واحدها در روستا ها و شهرهای كوچك یا اصلاً وجود ندارد یا اندك است. بطوریكه تعداد محدودی از دانش آموزان یك مصاحبه انجام می دهند و بقیه دانش آموزان از روی آن كپی‌برداری می كنند و در جواب اعتراض معلم پاسخ می دهند كه كسی را برای انجام مصاحبه نیافته اند. البته در مراكز شهرها و روستاها شاید این امكانات وجود داشته باشد، و شاید دانش آموزان پسر بتوانند تا مراكز رفته و به منابع دسترسی پیدا كنند ولی برای دانش آموزان دختر امری مشكل و  یا محال است .

 

3- نبود كارگاه و فضای فیزیكی مناسب برای انجام كارهای عملی

در درس حرفه و فن اولین نكته ای كه اهمیت دارد وادار كردن دانش آموز و علاقه مند كردن وی به انجام كارهای عملی و دست ورزی و یافتن مهارت برای كار با ابزارهای مختلف است، ولی در اكثر مدارس به دلیل وجود مشكلات بسیار  زیاد به این نكته مهم توجه كمتری می‌شود.

یكی از این مشكلات نبود فضای كارگاهی مناسب برای كارهای عملی است البته بعضی از كارهای عملی را می‌توان دركلاس درس انجام داد ، ولی در كلاسهای كوچك امكان انجام كارها بصورت گروهی سخت و گاهی محال است . بعضی از فعالیت ها به میز كارگاهی نیاز دارد . از نظر ایمنی، كلاس درس مكان امنی برای انجام فعالیت های واحد برق ، فلز و چوب نیست و فعالیت های این واحدها بهتراست در كارگاه انجام گیرد.

در كارگاه  دانش آموزان راحتر كارهای عملی را انجام می دهند و معلم نیز بهتر می تواند آموخته های خود را به آنها منتقل كند و دسترسی معلم به وسایل و امكانات كارگاهی و قرار دادن آنها در اختیار دانش آموز وقت كمتری می گیرد.

 

4- كمبود امكانات كارگاهی مناسب

یكی دیگر از مشكلاتی كه دبیر حرفه و فن با آن روبروست وانجام كارهای عملی را مختل می كند، كمبود امكانات كارگاهی است. در مدارس مناطق محروم امكانات كارگاهی یا وجود ندارند یا آنقدر كم است كه جوابگوی جمعیت كلاس ها نیست . البته اخیراً اهمیت بیشتری به این موضوع داده شده است و از طریق گروه های آموزشی مناطق امكاناتی در اختیار مدارس قرار می گیرد اما بسیار كم است كه دبیر اجباراً خود فعالیت و آزمایش را انجام می‌دهد و دانش آموزان فقط تماشاگر هستند، اگر دانش آموزان بخواهند با آن امكانات كم فعالیت ها را انجام دهند باید وسایل به نوبت در اختیار آنها قرار گیرد كه در اینصورت دبیر با كمبود وقت مواجه می شود.

 

5- دیدگاه و همكاری مدیر با دبیر حرفه و فن

مدیران مدارس با توجه به مشكلات فراوانی كه در مدارس وجود دارد به بودجه‌ی مدرسه نیاز فراوان دارند به دلیل وجود مشكلاتی چون سرمای هوا ، بیشتر سرانه صرف خرید نفت ، تعمیر و پوشش سقف و تعمیر و خرید چراغ و بخاری می گردد، به همین دلیل مدیران با اكراه تقبل می‌كنند تا وسیله‌ای خریداری كنند و معلم را به سمت اداره و كیت هایی كه گروههای آموزشی ارائه  می كنند سوق می دهند و در صورتیكه آن كیت ها هم كافی نیست كه برای داشتن این كیت ها باید صبر ایوب داشت.

بعضی مدیران معمولاً به نمرات كتبی و قسمت تئوری كتاب اهمیت داده و بخش عملی كمتر مورد توجه قرار می گیرد، آنها انتظار دارند كه 12 نمره كار عملی با توجه به نمره كتبی داده شود كه این امكان پذیر نیست.

البته در موارد فوق مدیر مقصر نیست زیرا كمبود بودجه امكان همكاری خوب مدیر با دبیر را از بین برده است. توجه بیش از حد مسئولان به نمرات نهایی و كارنامه و نمودار و جدول و ... این تصور را در مدیران به وجود آورد كه هرچه نمره كتبی بالاتر باشد مدرسه‌ی او از نظر عملی بالاتر است و كار عملی و مهارت دانش آموز هیچگاه ارزیابی نمی شود .

 

6- واگذاری درس حرفه و فن به دبیران غیر تخصصی

معمولاً این مشكل در مناطقی با جمعیت كم و كلاس كم در روستاها ایجاد می شود. ساعات موظف دبیران كامل نمی شود و بعضی دروس به ظاهر ساده مثل حرفه و فن مشكل گشایی می شوند برای حل این مشكل و برای تكمیل ساعات به دبیران دیگر واگذار می شوند .

اما اخیراً با توجه مسئولان ادارات در این خصوص ، تدابیری اندیشیده شده و تا حدی این مشكل رفع گردیده است. دبیر حرفه‌وفن مانند دبیران دروس دیگر باید كلیه مهارت های لازم برای تدریس و انجام فعالیت های درس خود را داشته باشند . معلمان غیر تخصصی معمولاً قسمت تئوری كتاب را تدریس كرده و به قسمت عملی بی توجه هستند . در نتیجه دانش‌آموزان مهارت های لازم را بدست نمی آورند و سالهای بعد مشكلات آنها بیشتر می‌شود چون واحدهای درسی سه سال با هم در ارتباط هستند و ناآشنایی و نداشتن مهارت در كار با ابزارهای یكسال روی كارایی دانش آموزان و درك مطلب او در سالهای بعد تأثیر می گذارد.

 

7- كمبود وقت

با توجه به عملكرد ضعیف دانش آموزان در كارهای عملی به دلایلی كه ذكر شد و همچنین وضعیت اقلیمی منطقه و تعطیلی های بسیار در هنگام بارش برف و سرمای هوا زمانی كه برای دبیر باقی می ماند بسیار كم است و انجام كارهای عملی بخصوص واحدهای ابتدایی كه مربوط به نیمه اول سال تحصیلی است با مشكلات زیادی همراه می‌شود ، كه فشار كاری زیادی به دبیر و دانش‌آموز وارد می شود.

همچنین معلم برای بردن و آوردن وسایل به كلاس ، نظم دادن به وسایل و كارهایی از این قبیل نیز باید دقت صرف كند كه از ساعت كلاسی گرفته می شود.

 

8- گروه بندی و انجام فعالیت های گروهی

دانش آموزان در هر كلاس با توجه به بنیه‌ی علمی و دست ورزی و كار عملی به گروه‌هایی تقسیم می شوند ، اما معمولاً در هر گروه تعداد خاصی كارهای عملی را انجام داده و بقیه تنها تماشاگر هستند. سرگروه یا فرد ماهرتر در گروه خود انجام كار را تقبل می‌كند از ترس اینكه مبادا بقیه كار را خراب كرده و نمره ی او كه در ارتباط با نمرات آنها دست پایین است بیاید.

همچنین كسانی كه در گروه مهارت های كمی دارند كارها را به كندی انجام می دهند و كار عقب می ماند و فرصتی برای انجام فعالیت های دیگر باقی نمی ماند و اجباراً فرصت كار و یادگیری مهارت از آنها گرفته می شود.

9- گردش و بازدیدهای علمی

برای ایجاد انگیزه و همچنین یادگیری بهتر و كاربردی‌تر درس توسط دانش آموزان می‌توان از گردش علمی و بازدید علمی استفاده كرد. چون آنها را از نزدیك با مسائل و كارهای عملی مربوط به درس آشنا می كند و آنها عملاً در كارگاه یا كارخانه بعضی روشهای تولید ، كار با ابزار و ... را می بینند و تصویر ذهنی از مسائل در مغز آنها شكل می گیرد كه یادگیری را پایدار می كند.

بارش برف و باران، لغزندگی جاده ها، نبود سرویس ایاب و ذهاب مناسب، سخت گیری والدین از مشكلات پیش رو برای انجام بازدید های علمی است. و در صورت فراهم شدن همه‌ی شرایط دبیر مسئولیت چنین كاری را به عهده نمی گیرد و ترجیح می دهد از آن صرف نظر كند.

 

10 عدم عمكاری والدین

والدین ناظران بر نحوه مطالعه و انجام تكالیف ( كتبی و عملی ) فرزندان خود هستند ولی این ناظران عملاً به عاملان تكالیف مبّدل شده اند و به جای اینكه در انجام تكالیف دانش آموز نظارت و گاهی همكاری داشته باشند یا خود تكالیف را انجام می دهند یا از دیگران كمك می‌گیرند تا  تكلیف دانش آموز خود را انجام دهند. دانش آموز در بعضی مواقع فقط ناظر است و در مواقع دیگر اصلاً نمی داند كه كار چگونه انجام شده یعنی حتی ناظر هم نبوده است .

بعضی والدین هم از سمت دیگر بام می افتند و برای اینكه به آنها گفته شده نباید كارهای دستی دانش آموز را انجام دهید با فرزند خود هم فكری نمی كنند و دانش آموز در خانه از داشتن یك راهنما محروم است .

 

11- راه حل های پیشنهادی

در ضمن تدریس درس حرفه و فن و بدست آوردن تجربه عملی و مشاهده عینی ، در رابطه با مشكلات فوق راه حل های ذیل پیشنهاد می گردد ، امید است موثر واقع گردد.

 

الف جلب علاقه دانش آموزان به همه ی واحدهای كتاب

برای ایجاد انگیزه در دانش آموزان در فعالیت های عملی راه حل های زیر پیشنهاد می‌گردد:

1- اختصاص دادن قسمتی از كلاس یا كارگاه باعنوان «نمایشگاه كوچك كارهای دستی»        یا هر عنوان دیگر

2- برگزاری نمایشگاه در پایان هر ترم از كارهای دستی دانش آموزان و دعوت از مسئولان و والدین برای بازدید و انتخاب بهترین ها و اهداء جوایز

3- انتخاب بهترین كار در كلاس و تشویق فرد یا گروه برتر

4- انتخاب بهترین گزارش كار

ب راههایی برای انجام بهتر تحقیق ها و مصاحبه ها

1- كلیه تحقیق‌ها به صورت گروهی انجام شود، نتیجه تحقیق گروهی از نتیجه فردی كاملتر و مستندتر خواهد شد .

2- جزوه ، مجله یا كتاب هایی توسط دبیر در اختیار دانش آموز قرار گیرد ، كه البته بعد مسافت برای این راه مشكلاتی ایجاد می كند.

3- اشتراك مدرسه با بعضی مجلات و روزنامه ها كه با محتوای كتاب حرفه و فن هم خوانی و اشتراك موضوع دارند .

4- بازدید از مدارس فنی و حرفه ای و هنرستانها

5- از شاغلان در رشته های مربوطه به واحدهای درسی دعوت شود تا دانش آموزان سوالات خود را از آنها بپرسند.

6- انتخاب بهترین پوشه كار و تشویق دانش آموز

 

پ- راههای ایجاد فضای كارگاهی برای كارهای عملی

1- در صورت امكان و وجود كلاس خالی یك كلاس به كارگاه دروسی كه كار عملی دارند مثل علوم و حرفه وفن اختصاص داده شود.

2- در صورت نبود كلاس خالی برای كارگاه می توان یك كلاس را به عنوان كارگاه قرار داد و هر كلاس در ساعات علوم و حرفه و فن در كارگاه كلاس تشكیل دهند . البته این امر به همكاری مدیر و برنامه ریزی صحیح بستگی دارد تا مشكل تطابق علوم و حرفه‌وفن در كلاس بوجود نیاید.

ت راههایی برای تهیه امكانات كارگاهی

1- دریافت كیت از گروههای آموزش منطقه

2- همكاری مدیر و اختصاص بودجه به خرید وسایل كارگاهی

3- خرید وسایل مصرفی توسط خود دانش آموز

4- خرید وسایل مصرفی توسط معلم و دریافت هزینه ی آن از دانش آموزان  (اینكار باعث می شود قطعات و وسایل ارزانتر در اختیار دانش آموز قرار بگیرد.)

5- مواظبت از وسایل و آموزش نحوه صحیح استفاده از آنها به دانش آموزان و مراقبت از وسایل در حین انجام كارهای عملی

6- انجام فعالیت ها بصورت گروهی ( وسایل كمتری نیاز دارد و هزینه كمتری برای دانش آموز دارد)

7- اختصاص امتیاز به نظم و نگهداری وسایل و معیوب نكردن آنها در هنگام كار

8- جریمه ی گروه خراب كننده ی وسایل كارگاهی

 

ث جبران كمبود وقت

1- ساعاتی به سه ساعت در هفته درس حرفه و فن اضافه شود كه توسط مسئولان كشوری انجام    می گیرد و امكان پذیر نیست.

2- اضافه كردن اساعت در هفته به عنوان زمان تجهیز كارگاه تا معلم راحتتر كارگاه یا كمك وسایل مربوط را مرتب كند.

3- اختصاص ساعاتی مثل جبرانی به درس حرفه و فن ( این ساعات اكثراً به دروس پایه اختصاص داده می شود.)

4- كمك گرفتن از دانش آموزان در ساعات بیكاری برای منظم كردن كارگاه

 

ج- راه هایی برای همكاری اعضاء در گروه

1- گروه بندی دانش آموزان بر اساس فاكتورهایی چون روحیه ، اخلاق و بنیه‌ی علمی مشترك . داشتن روحیه و اخلاق و بنیه‌ی علمی متفاوت باعث ایجاد اختلاف در گروه می‌شود. معمولاً گروه‌بندی بر اساس سه پایه قوی ، متوسط ، ضعیف صورت می گیرد. همین امر باعث ایجاد اختلاف‌هایی در گروهها می شود در صورتیكه گروه بندی با وجود تشابه زیاد كارایی بهتر و نتیجه بهتری دارد، چون هر گروه در نهایت ملزم به انجام فعالیت است، بنابراین دانش آموزان كم كار كه در یك گروه قرار می گیرند مجبورند برای اینكه نتیجه ای مانند گروه های دیگر بدست آورند، همه اعضاء ، تمام تلاش خود را بكار گیرند. دانش آموزان پركار هم در گروه خود به یك اندازه كار می كنند چون علاقه مند هستند و اجازه نمی دهند كه فقط یك نفر در گروه كار كند .

با این روش، كار به دوش یك نفر نمی افتد و همه كلاس فعالیت می كنند، البته این روش در آخر سال اول یا سالهای دوم و سوم اتفاق می افتد چون به آشنایی و شناخت دبیر از دانش‌آموزان نیاز دارد كه این شناخت در طولانی مدت صورت می گیرد.

2- ملزم ساختن گروه ها به انجام كار بصورت گروهی و اختصاص دادن یك چك لیست به هر گروه و یادداشت برداری از نحوه ی فعالیت هر فرد در گروه در هنگام كار

 

چ- راههای عوض كردن دیدگاه و جلب همكاری مدیر

1- برگزاری نمایشگاه از كارهای دستی دانش آموزان

2- گفتگوی دوستانه با مدیر و بازگویی مشكلات و موانع تدریس در زمان نبود امكانات كارگاهی مناسب و یادگیری عمیق و كاربردی درصورت وجود امكانات كارگاهی

3- دعوت از مدیر برای بازدید از كلاس در هنگام انجام یك فعالیت عملی

4- طرح مشكلات در گروه آموزشی مدرسه

 

ح: راه های جلب همكاری والدین

1- دعوت از والدین برای بازدید از نمایشگاه كارهای دستی و عملی

2- گتفگوی دبیر با والدین در بعضی جلسات مثلاً جلسات اولیاء و مربیان

3- دعوت از والدین، گفتگو و توجیه آنها

4- نوشتن نامه برای والدین و توضیح دادن وضعیت درسی و عملی دانش‌آموز برای آگاهی آنها

5- درخواست كمك از والدین برای آموزش بعضی مهارت ها به دانش آموز


         



دیدگاه ها : () 




آخرین ویرایش: - -



شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic